In dit artikel worden de thema’s zelfbeschikking en internationalisme besproken en wordt beargumenteerd waarom de positie die de Internationale Socialisten innemen over deze onderwerpen in de context van Oekraïne een verraad aan arbeidersinternationalisme betekent, en welke positie communisten wel zouden moeten nemen.
Cornelis van Vliet schreef twee jaar geleden al over de tegenstrijdigheden in de positie van de Internationale Socialisten over de oorlog in Oekraïne1 . Hierin maakte hij het punt dat de Internationale Socialisten enerzijds aangeven dat het om een inter-imperialistisch conflict gaat en socialisten geen kant zouden moeten kiezen, maar anderzijds het Oekraïense volk het volledige recht heeft tot zelfbeschikking en bewapening en de Internationale Socialisten zich daarom niet zullen verzetten tegen wapenleveranties. In de praktijk kiezen ze dus wel degelijk een kant.
Inmiddels lijkt het duidelijker waar de Internationale Socialisten nu staan. In een op 1 december 2025 verschenen artikel2 concludeert Ewout van den Berg het volgende: “Steun voor de gerechtvaardigde strijd voor zelfbeschikking van de Oekraïense bevolking blijft daarmee voor een consequent internationalistisch links van groot belang.” Hiermee wordt eens te meer duidelijk dat de Internationale Socialisten een sociaal-imperialistisch standpunt op het conflict in Oekraïne innemen, en daarmee het doel van arbeidersinternationalisme verraden.
Zelfbeschikking en burgerlijke vrijheden
‘Dapper klein België’, zo kopten de Europese kranten toen in 1914 het Duitse leger over de grens van onze zuiderburen kwam en het Belgische leger enig verzet toonde. Het beeld van een klein, onschuldig Europees landje dat door de grote agressor vanuit het oosten onder de voet wordt gelopen, was het perfecte instrument voor Europese machten om op de oorlogstrom te slaan. Zo konden ze arbeiders zo ver krijgen om de eigen kapitalistische staat te steunen, zogenaamd uit naam van zelfbeschikking van het Belgische volk. De gevolgen waren dramatisch: sterk gemilitariseerde kapitalistische staten en de dood van miljoenen arbeiders wereldwijd.
Hetzelfde recht op zelfbeschikking haalt Ewout aan als argument om het Oekraïense volk te steunen in de oorlog tegen Rusland. Communisten steunen nationale zelfbeschikking echter niet als een absoluut principe, het is slechts onder bepaalde voorwaarden nuttig in het belang van de arbeidersklasse als geheel. Communisten verdedigen democratische rechten wanneer vraagstukken van onderdrukking van nationaliteiten en nationale zelfbeschikking opkomen. Maar deze tactische vraagstukken zijn van ondergeschikt belang aan het doel van gelijkheid tussen nationaliteiten en de democratische republiek.
In het geval van Oekraïne gaat deze strategie niet op omdat steun aan het Oekraïense volk op de manier die de Internationale Socialisten bepleiten, steun aan de Oekraïense staat en aan onze eigen kapitalistische staat en haar oorlogszucht betekent. Ewout lijkt zich hiervan bewust als hij schrijft “Europese staten steunen Oekraïne zowel met financiële als militaire middelen, maar hun redenen zijn evengoed instrumentalistisch. Zij zien Oekraïne als een bufferzone tegenover het Russische imperialisme. Hoe langer de oorlog duurt, hoe beter Europese staten in staat zijn binnenlands de militarisering te verkopen.” Enerzijds is het dus wenselijk dat er financiële en militaire middelen worden geleverd om Oekraïne te steunen, anderzijds is het onwenselijk als de oorlog langer voortduurt en een excuus vormt voor de voortschrijdende oorlogslust van Europese staten.
Als het voortduren van de oorlog en intensivering van de militarisering in Europa onwenselijk is, waarom wordt er bij de Internationale Socialisten dan gekozen voor ‘steun aan het Oekraïense volk’ in de vorm van wapenleveranties en pleit Ewouts artikel tegen het bereiken van een vredesakkoord? Naast zelfbeschikking worden de democratische rechten en burgerlijke vrijheden in Oekraïne aangehaald als redenen om Oekraïne te steunen in dit conflict. Oekraïne zou een ‘cultuur van verzet van onderaf’ kennen, wat in contrast zou staan met het totale gebrek aan burgerlijke vrijheden in Rusland en bezet Oekraïne. Maar Zelensky heeft politieke oppositie in de ban gedaan. Bijna alle politieke oppositiepartijen, waaronder enkele die zich socialisten noemen, zijn verboden en de media heeft hij onder controle van zijn regering gebracht. De mogelijkheden voor een arbeidersbeweging die zich inzet voor de rechten van onze klasse zijn hierdoor aanzienlijk beperkt, net als de kans voor revolutionair-socialistische krachten om zich te profileren op het politieke terrein. Hiermee worden twee overheden tegen elkaar afgewogen en wordt er kant gekozen voor de overheid van het net-iets-minder autocratische Oekraïne. Soortgelijke argumenten werden ook gebruikt door beide kanten in de Eerste Wereldoorlog. Duitse sociaaldemocraten bepleitten dat de Duitse arbeidersbeweging geavanceerder was dan de Franse of Britse en beschermd moest worden tegen die overheden, terwijl de Franse en Britse propaganda juist uitlegde dat de verworven burgerlijke vrijheden verdedigd moesten worden tegen de Duitse autocratie.
‘Steun voor de gerechtvaardigde strijd voor zelfbeschikking van de Oekraïense bevolking’ is hiermee steun voor de Oekraïense regering, en steun aan de heersende klasse in eigen land die, net zoals het geval van België in 1914, gedijen bij een versplinterde arbeidersbeweging en verdere militarisering. Sociaal-imperialisten als de Internationale Socialisten werken daar vandaag de dag aan mee, net zoals de Duitse sociaaldemocratie in 1914.
Arbeidersinternationalisme
In tegenstelling tot zelfbeschikking is arbeidersinternationalisme wél een absoluut principe voor communisten. Communisten staan in oorlogen altijd aan de kant van de arbeidersklasse. Bij revolutionaire burgeroorlogen voor de macht van de arbeidersklasse is pacifisme dus zeker niet wat wij voorstaan. Bij imperialistische oorlogen heeft onze klasse echter niks te winnen en alles te verliezen. Daarom moeten communisten zich ten opzichte van de oorlog in Oekraïne revolutionair defaitistisch en deloyaal opstellen ten opzichte van de activiteiten en orde van hun eigen burgerlijke staat, zowel in Nederland als Oekraïne en Rusland. Steun aan de militaire acties van onze eigen staat, zoals de belangen die het heeft in Oekraïne, betekent namelijk ook trouw aan zijn militaire capaciteiten. En dat vereist weer loyaliteit aan de staatshiërarchie, wapenproductie en uiteindelijk het wapengebruik.
Daarnaast is het van belang om praktische solidariteit te organiseren tussen de arbeidersbeweging in Nederland en die in Rusland en Oekraïne. Dit is iets wezenlijk anders dan het steunen van de Oekraïense of Russische regering. Voor arbeiders in alle landen geldt namelijk dat de hoofdvijand in eigen land zit, en dat de arbeidersbeweging zich (revolutionair)-defaitistisch moet opstellen tegenover elke imperialistische oorlog.
Tot slot moeten sociaal-imperialistische en pacifistische leugens te allen tijde bestreden worden. Zij die deze standpunten innemen lenen zich als nuttige idioten voor de burgerlijke staat en vormen een bedreiging voor de eenheid in de arbeidsbeweging en arbeids internationalisme. 3
- https://communisme.nu/artikelen/imperialisme-en-oorlog/2023/02/28/tegenstrijdigheden-over-oekraine/ ↩︎
- https://socialisme.nu/gedwongen-capitulatie-oekraine-geen-basis-voor-duurzame-vrede/ ↩︎
- Zie ook: https://communisme.nu/van-het-platform/2023/04/06/herpublicatie-sociaal-imperialisme-is-verraad-van-arbeidersinternationalisme/ ↩︎