Lachen om Charlie Kirks dood

Vlak na de Noorse verkiezingen kwam de Noorse jongerenorganisatie Rød Ungdom in opspraak omdat de voorzitter grappen had gemaakt over de dood van Charlie Kirk. Wat zegt haar opstappen over de socialistische partij Rødt? Filip Spijkerman doet verslag.

Kort na de Noorse nationale parlementsverkiezingen van 8 september 2025, waar we eerder verslag van deden, kwam jongerenorganisatie Rød Ungdom (Rode Jeugd) van de socialistische partij Rødt (Rood) in opspraak. Alle online media van Noorwegen, inclusief publieke omroep NRK, wijdden op de ochtend 11 september hun voorpagina aan nieuws over Rød Ungdom. De nacht daarvoor had voorzitter Amrit Kaur namelijk een filmpje geplaatst op TikTok waarin ze zich lacherig uitlaat over de dood van de Amerikaanse extreemrechtse figuur Charlie Kirk.¹ (‘O jongens, Charlie Kirk is overleden, wat is dat jammer.’ Lachend: ‘Wat is er met de democratie gebeurd? O nee!’) Ze kon al snel rekenen op verontwaardigde reacties van rechtse jongeren op het platform, en besloot na een halfuur het filmpje te verwijderen.

Maar toen was het al te laat. De conservatief-rechtse online krant Document had de video gedownload en vlak voor middernacht zelf gepubliceerd: ‘Bekijk video: Rød Ungdomvoorzitter Amrit Kaur lacht en viert Charlie Kirks dood.’² De volgende ochtend werd het incident breed uitgemeten in de media. De publieke omroep NRK liet bijvoorbeeld de voorzitter van de jongeren van de rechtspopulistische Fremskrittspartiet (Vooruitgangspartij, Frp) aan het woord, die de video ‘verwerpelijk’ noemde.³ Vicevoorzitter Ahmed S. Al-Saedi van Rød Ungdom sprak met Dagbladet om te melden dat hij opstapte uit protest tegen de video.⁴

Mediastorm

Het filmpje getuigt inderdaad niet van een serieuze marxistische politiek. Het verheerlijken van individueel terrorisme is politiek onverstandig, omdat het alleen maar repressie vanuit de staat uitlokt. Ook staat het haaks op een communistische massapolitiek gebaseerd op klasseorganisatie – individueel terrorisme vanuit links toont slechts de zwakte van links aan. Daarnaast maakt grappen erover je uiterst vatbaar voor aanvallen van rechts. Zulke aanvallen hebben we als communisten sowieso al te verwachten als we uitkomen voor onze principes, dus het is nogal een verspilling van tijd en energie om rechts dergelijke munitie te geven die bovendien afleidt van je eigenlijke principes.

Op Facebook nam het bestuur van Rød Ungdom afstand van het filmpje en sprak zijn verontschuldigingen uit. Kaur zelf zegt spijt te hebben van het plaatsen van het filmpje:

‘Ik heb de video verwijderd omdat deze kan worden opgevat alsof ik het vermoorden van politieke tegenstanders goedkeur, wat niet het geval is. Politiek gemotiveerde moorden zijn eng en zorgen voor een gevaarlijk en gepolariseerd klimaat. Ik werd meegesleept door ‘memes’ die onder andere wijzen op het feit dat Kirk heeft gezegd dat het niet erg is als er mensen sterven als gevolg van de wapenwetgeving in de VS, en op zijn steun voor de genocide op Palestina.

Ik vind het nogal interessant om te zien dat rechts al lang kritiek heeft op links omdat ze niet tegen grove humor kunnen, maar nu is het ineens rechts dat er niet tegen kan. Toch begrijp ik dat de grap te grof was en te vroeg kwam. Het was dom.’⁵

Desondanks waren het verwijderen van de video en deze spijtbetuiging niet voldoende. De partijsecretaris van Rødt benaderde Kaur met een ultimatum: of ze zou binnen een halfuur aftreden, of partijleider Marie Sneve Martinussen zou naar de media stappen en publiekelijk dezelfde eis herhalen.⁶ Dat laatste gebeurde. Martinussen:

‘Rødt veroordeelt alle vormen van geweld en moord ten zeerste. Hierover grappen maken hoort nergens thuis. Kaur had dit nooit mogen doen. We hebben lange tijd geprobeerd begrip te tonen, vooral gezien Kaurs jonge leeftijd (21, red.), maar ergens moet een grens getrokken worden.

Kaur is een politiek leider die verantwoordelijkheid moet nemen voor haar politieke uitspraken. Ze heeft herhaaldelijk blijk gegeven van een gebrek aan inzicht en een onvermogen om afspraken met Rødt na te komen. 

Na de uitspraken van Kaur heeft de partijleiding van Rødt aan Rød Ungdom laten weten dat wij Kaur niet geschikt achten als leider van Rød Ungdom en dat wij verwachten dat zij aftreedt.’⁷

Later op de dag besloot Kaur inderdaad af te treden. In de tussentijd werd het centraal in Oslo gelegen hoofdkantoor van Rødt afgesloten vanwege dreigementen.⁸ En Kaur zelf kreeg te maken met journalisten aan haar deur en zelfs in haar achtertuin.

Precedent

Dit is niet de eerste keer dat Kaur in (en door) de media wordt aangevallen om een TikTok-filmpje. In mei 2024, kort nadat Kaur werd verkozen tot voorzitter, plaatste ze een filmpje waarin ze wees op de investeringen van het Noorse Oliefonds en van de Noorse Bank in wapenhandel met Israël. ‘Als dit geen terreur is, dan weet ik niet wat terreur is. Terroristen dragen geen tulband en heten geen Ahmed of Mohammed. Terroristen dragen een pak en een das. Ze heten Netanyahu, Biden, Støre (premier van Noorwegen, red.) en Stoltenberg (toenmalig secretaris-generaal van de NAVO) en Tangen (hoofd van het Oliefonds).’⁹

Waar de Nederlandse Palestinabeweging niet zoveel bekijks trekt als ze Mark Rutte uitmaakt voor terrorist, was Kaurs video tegen het zere been van de partij van Støre en Stoltenberg, de sociaaldemocratische Arbeiderpartiet (Arbeiderspartij). De partij trok de vergelijking met de terroristische aanslagen van 22 juli 2011, waarbij de extreemrechtse Anders Breivik 77 leden van de jongerenorganisatie van Arbeiderpartiet vermoorde.

In dat geval verwijderde Kaur het filmpje echter niet meteen. Hoewel ze tegen de media zei dat het ‘overdreven’ was om Støre een terrorist te noemen, zei ze ook excuses van Arbeiderpartiet te verwachten ‘omdat ze niet genoeg doen’ als het aankomt op Palestina. Maar ook toen kon Kaur rekenen op publiekelijke tegenstand van partijgenoten: partijleider Martinussen deed afstand van de uitspraken en verwachtte excuses van Kaur en ook een aantal andere fractieleden zei het filmpje te verwerpen, en voormalig Rød Ungdomvoorzitter Alberte Bekhus kondigde haar uitschrijven bij de jongerenorganisatie aan.¹⁰ Even later verwijderde Kaur het filmpje alsnog en bood ze haar excuses aan.¹¹

Kaur is niet het enige slachtoffer van deze ‘cancelcultuur’ van rechts, en Noorwegen is niet het enige land waar het gebeurt: een optreden van de Ierse rapgroep Kneecap op het Engelse festival Glastonbury werd niet uitgezonden vanwege hun steun aan de als terroristisch bestempelde actiegroep Palestine Action, en rap-punkgroep Bob Vylan kwam in opspraak nadat ze ‘death, death to the IDF’ scandeerden tijdens hun optreden op dat festival.¹² Na een show van Bob Vylan in Paradiso in september schrapte het Tilburgse poppodium 013 hun geplande optreden omdat de frontman ‘een politieke moord (van Charlie Kirk, red.) zou bagatelliseren’.¹³

De rechterflank en de media

De reactie van de partijtop van Rødt op beide incidenten kan niet los gezien worden van de interne verdeeldheid in de partij, die het duidelijkst tot uiting komt tussen de parlementaire fractie enerzijds en het Rød Ungdombestuur anderzijds – als de enige twee openlijke facties die een belangrijke rol spelen binnen de partij met aanzienlijke politieke verschillen.¹⁴ Sinds april 2024 wordt de jongerenorganisatie namelijk geleid door een communistische tendens, na een interne strijd waarbij de rechterflank, die toen het bestuur in handen had en uitzicht had op partijbaantjes, de communisten probeerden weg te werken op basis van een factieverbod.¹⁵ In de fractie is juist de meer sociaaldemocratische tendens vertegenwoordigd.

Het eerste gewraakte filmpje kwam kort na de overwinning van de communisten in de jongerenorganisatie. Hoewel de leiding van Rødt aan de andere kant in het conflict stond, moest ze, om haar jongerenorganisatie te behouden, de linkerflank gedogen, omdat deze de grote meerderheid van het jongerenkader achter zich had. Waar de SP er niet zoveel moeite had om ROOD af te stoten, ligt het in de Noorse context wat anders: de jongerenorganisatie is van veel groter belang. Ze neemt namelijk deel aan de schooldebatten voorafgaand aan nepverkiezingen op scholen rond de echte parlementsverkiezingen, waar in de media redelijk veel aandacht aan wordt besteed. Ook debatteren de voorzitters van de politieke jongerenorganisaties met elkaar op tv en door het jaar heen krijgen ze vaker publiciteit.

Wel is de rechterflank erg gewillig om de media te gebruiken om de jongeren aan te vallen. Het was bijvoorbeeld ook een mogelijkheid geweest om eerst intern de gesprekken aan te gaan alvorens publiekelijk ultimatums te stellen. Ongetwijfeld ziet de leiding van Rødt de beide voorvallen als een gevaar voor het imago van de partij; zeker in de laatste casus, een paar dagen na de verkiezingen die uitzicht bieden op samenwerkingskansen en voordat de onderhandelingen goed en wel begonnen zijn, wilde de partij koste wat kost voorkomen dat het filmpje slecht op haar afstraalt.

Daarnaast kwam het incident de partijtop uiterst gelegen om politiek af te rekenen met de jonge communisten. Waar de leiding zich rond de bestuursverkiezingen in Rød Ungdom redelijk afzijdig hield, merkte het de gevolgen op het partijcongres begin 2025. De afgevaardigden van de jongerenorganisatie speelden een voorvechtersrol in de oppositie tegen de fractie vanwege haar steun voor de militaire plannen van de regering.¹⁶ Het is daarbij een nogal onverstandige zet geweest dat de factie waarin de communisten zich organiseerden zichzelf ophief na de winst van de bestuursverkiezingen. Niet alleen om collectief weerstand te bieden tegen de partijtop en je niet uit elkaar te laten spelen, maar ook om de politiek scherp te houden en dit soort blunders te voorkomen, is de organisatie van marxisten (in Rød Ungdom én, belangrijker, Rødt) als factie nodig.

De reactie vanuit het bestuur van Rød Ungdom laat die noodzaak zien: snel je excuses aanbieden en afstand nemen van de video leidt misschien tot een einde aan de mediarel, maar het is in feite niets meer dan een capitulatie aan de rechterzijde. Het is goed om in te zien dat de rechterzijde niet uit is op constructieve kritiek of discussie, maar op het aanvallen van de linkerzijde. Des te belangrijker is het om met een eigen verhaal te komen wanneer daadwerkelijk communistische politiek aangevallen wordt.

Deze voorbeelden passen in een breder patroon van de arbeidersbeweging wereldwijd, waar de rechterflank, die vaak eenvoudiger toegang tot de burgerlijke pers heeft, de media gebruikt om links aan te vallen. Dat terwijl openlijke politiek van de linkerflank wordt gezien als ‘de vuile was buitenhangen’. Zeker de parlementaire vertegenwoordigers, die het gezicht van de partij zijn, hebben zo een grote macht, en tegelijk een tendens naar verrechtsing om in het parlement samen te werken met andere partijen. Met ultimatums eigent de rechterflank zich een veto toe over wat er gezegd en gedaan wordt.

Na het eerste filmpje deed Rødt-partijleider Martinussen in een interview – waarin ze haar eerdere mediaoptreden verdedigt door te zeggen: ‘Als partijleider van Rødt is het mijn verantwoordelijkheid om te zeggen wat Rødt vindt’ – bijvoorbeeld afstand van het woord ‘communisme’ (‘een communistische partij betekent voor mij een heel ondemocratische partij’)¹⁷, terwijl het eigen beginselprogramma nota bene afsluit met dat woord: ‘een klasseloze samenleving (…), wat Karl Marx communisme noemde’. (Toegegeven, dat is ook de enige keer dat het woord valt.) Martinussen waant zich onaantastbaar om haar eigen beginselprogramma aan te vallen.

Nog ironischer is de uitspraak van Martinussen na de tweede video: ‘Rødt veroordeelt alle vormen van geweld en moord ten zeerste.’ Dat terwijl juist de rechterflank het voor elkaar heeft weten te krijgen dat het partijcongres zich in 2023 uitsprak voor wapenleveringen aan Oekraïne.¹⁸ Het is moeilijk voor te stellen dat de geleverde wapens voor iets anders dan geweld en moord – op de voorwaarden van VS, EU en NAVO – worden ingezet.

Blunders als het verheerlijken van individueel terrorisme geven de rechterflank alleen maar meer munitie voor aanvallen in de media en het versterken van bureaucratisch-centralistische controle. Het is dus zaak om een serieuze marxistische politiek te voeren. Desondanks moet de linkerflank van Rødt het niet accepteren dat het partijbestuur dergelijke ultimatums stelt en dat de partijleider het eigen programma openlijk aanvalt. Het is van groot belang om een daadwerkelijk democratische partijcultuur te scheppen. Een beetje politieke volwassenheid helpt daarbij.