Het bestuur van de RSP heeft Paraat verboden een artikel over de ‘prostaataffaire’ te drukken. Als Communistisch Platform vinden we het van belang dat discussies binnen de partij in de openbaarheid gevoerd kunnen worden. Zeker als het om discussies gaat waarin het handelen van het bestuur een centraal thema is, moeten leden de ruimte krijgen om hen hier openlijk over te kunnen bevragen. Om deze reden hebben we besloten dit stuk alsnog op onze website te plaatsen.
Op 29 maart jl. heeft de redactie van Paraat een artikel online gezet met de titel ‘Prostaatelijke samenkomst’. Dit satirische artikel van homo-erotische aard over de naamslancering van wat nu Progressief Nederland (‘PRO’) heet, plaatsten we onder de categorie opinie > satire. Zo kon over het doel van het artikel geen enkele twijfel bestaan. Enkele uren later verwijderde de vertegenwoordiger van het bestuur in de Paraatredactie, zonder enig voorafgaand gesprek met mij of die redactie, het artikel en gaf deze aan dat er een gesprek nodig was. De verwijdering geschiedde omdat het artikel ‘niet gepast zou zijn voor een partijblad’, ‘dat het überhaupt de vraag is of het partijblad [voor ‘homoerotische gevoelens’] de plek is’ en het verwijt dat het artikel een personage in het stuk zou objectificeren. Twee dagen later velde het bestuur – ondanks een beroep van de meerderheid van de redactie – met een kort appje het oordeel dat het artikel offline moest blijven vanwege de ongepaste inhoud.
In het artikel, dat van mijn hand is, heb ik gepoogd om door middel van de taal en literaire houding van Reve (die ik beschouw als de vervelingsschrijver bij uitstek) de verveling en betekenisloosheid van de naamslancing (en politiek) van PRO weer te geven. Dit natuurlijk in contrast met de historische sensatie die er zogenaamd gepresenteerd werd. In het stuk wordt de aandacht voor het officiële gedeelte van de lancering steeds gefrustreerd door een aantrekkelijke jongeman, waardoor de focus van het stuk van de naamslancering afdwaalt naar seksuele fantasieën. De constructie en literaire bron van het artikel worden er ook expliciet in besproken. Samengenomen is het niet meer dan een experiment in satirische verslaglegging en een poging om PRO belachelijk te maken. Natuurlijk gebaseerd op Gerard Reve, Hunter S. Thompson en Arnold Schoenberg. Of het artikel daarin geslaagd is laat ik over aan de lezer.
Voor zulk experiment en satire moet een plek worden geboden in het nog jonge Paraat. Satirische artikelen worden sinds de oprichting van het blad geschreven en we hebben als redactie eerder besloten dat we graag willen experimenteren met de teksten die we plaatsen. Dat het artikel niet in de strekking van de categorie opinie > satire zou vallen lijkt me een makkelijk weg te wuiven argument. De nadruk in het censureren van het artikel ligt dan ook voor iedereen duidelijk op de homo-erotische thematie
Homoerotiek in partijpublicaties
In 1904 ontketende zich in de SDAP de beruchte Pijpelijntjesaffaire. De redactie van de partijkrant Het Volk besloot de schrijver Jacob Israël de Haan te ontslaan van medewerking nadat hij een homoerotisch boek geschreven had. Partijprominent Louis Hermans schreef over het boek dat daarin ‘de gloeiende beschrijvingen van de walgelijke omarmingen en zoenpartijen van twee jeugdige heeren [staan], die af en toe een jongen van de straat oprapen om zoogenaamd een buitenkansje te hebben’.1
De emancipatie van homoseksualiteit, evenals de acceptatie van erotische literatuur, is sindsdien al veel verder gevorderd. Toch zien we dat in Nederland die emancipatie en acceptatie weer achteruit gaat. Steeds meer jongeren keren zich tegen homoseksualiteit en het openlijk bespreken van seksuele gevoelens, bijvoorbeeld op school, wordt aangevallen door partijen als FvD. Ook is het niet onwaarschijnlijk dat de anti-transhetze zal zorgen voor een verdere afbraak van de acceptatie van ideeën over seksualiteit en geslacht die van het heteroseksuele gezin afwijken.
De puriteinse houding ten aanzien van het bespreken van seks bestaat niet alleen op rechts. Ook in onze eigen gelederen en op andere delen van links neemt de acceptatie van seksueel getinte teksten en het openlijk bespreken van seks af. Het is natuurlijk slechts speculatie wat daarvan de oorzaak is. Zelf krijg ik de indruk dat de bij het trekken van lessen uit de erfenis van de seksuele revolutie het kind met het badwater wordt weggegooid. Het is immers waar dat bij de seksuele bevrijding van toen ook een grote hoeveelheid seksueel grensoverschrijdend, seksistisch, etc. gedrag kwam kijken, waarbij het aangeven of handhaven van (seksuele) grenzen als preuts of burgerlijk werd bestempeld. Dat is natuurlijk het soort gedrag dat we moeten bestrijden, maar dat betekent niet dat voor elke verwijzing naar seks en seksuele driften hetzelfde geldt. Helaas zien we wel steeds vaker dat deze zaken over één kam worden geschoren.
Als revolutionair socialisten moeten we ons echter tegen dergelijke ontwikkelingen verzetten. Seksuele gevoelens moeten openlijk besproken kunnen worden. Literatuur en satire zijn plekken waarop dat plaats kan vinden en als partij moeten we openstaan om dat via partijkanalen te delen. Ik ben van mening dat er aan het beschrijven van homoerotische gevoelens niets ongepast is, ook wanneer dat soms in grove taal in een satirisch stuk wordt verwoord. Daarin moeten wij bereid zijn onszelf als voorhoede op te stellen waar maatschappelijk gezien een achteruitgang gaande is.
Het censureren van (homoseksuele) erotiek zal ook geenszins bijdragen aan sociale veiligheid, maar staat er zelfs pal tegenover. Voor een sociaal veilige cultuur is het van belang dat seks openlijk besproken kan worden en dat er in onze publicaties ruimte is om daarover te schrijven. Preutsheid zal enkel zorgen voor een angstcultuur rondom seksuele gevoelens en een weerstand tegen die beoogde sociale veiligheid.
Objectificatie en satire
Door enkele partijleden wordt de censuur gerechtvaardigd omdat de jongeman in het artikel geobjectificeerd zou worden. Objectificatie is als feministische theorie ontwikkeld om een bepaalde patriarchale houding te kunnen bekritiseren in media en menselijke omgang waarbij iemand geheel gereduceerd wordt tot seksuele eigenschappen en interactie. Daarbij vergt objectificatie specifiek een machtsrelatie tussen degene die objectificeert en degene die geobjectifieerd wordt. In de patriarchale samenleving is de relatie tussen man en vrouw daar een voorbeeld van, maar denk bijvoorbeeld ook aan de relatie tussen een kapitalist en de arbeiders die hij in dienst heeft.
In homoseksuele relaties kan die machtsrelatie ook bestaan. Een rijke oude man heeft een machtigere positie dan een jonge student. Sommige beschrijvingen van Reve zelf moeten we dan ook als objectificerend zien (waarmee ik niet wil zeggen dat het niet meer gedrukt zou mogen worden). De relatie tussen twee mannen uit dezelfde klasse en in dezelfde fase van hun leven ontbeert echter die machtsverhouding voor een groot deel. De term objectificatie verliest daar al haar waarde.
Veel mensen gebruiken objectificatie voor iedere vorm van seksuele beschrijving, een houding die mijns inziens de term van al haar kritische waarde ontdoet. Ook zou, wanneer we iedere seksuele beschrijving van iemand moreel afwijzen, het schrijven van erotische teksten onmiddellijk onmogelijk worden. Dan zou men in een seksscène alleen de nadruk kunnen leggen op het interessante innerlijk van de bedpartner. Neem bijvoorbeeld het eerder genoemde boek van Jacob Israël de Haan:
Hij lachte en we praatten samen, maar langzaam doordrong mij het gevoel van Geert lief te hebben en innig gelukkig beefde ik in mijn stoel. Wat was hij fijn, wat was hij mooi… god… en dat had ik niet dadelijk gezien… o, maar nu zag ik het, nu zag ik het. Een lustig verlangen begon in mij te tieretieren om hem te zoenen, op z’n roodfrische wangen. Moet en gelukkig leunde ik achterover en ontspande slapjes mijn spieren, dee halfdicht m’n oogen, en staarde in ’t lamplicht. Maar ik kon het niet meer uithouden stil te zitten en begon om Geert heen te loopen onrustig en raakte hem telkens even aan, eindelijk leunde ik op z’n schouder dicht tegen z’n fijn wangenvleesch…
Dit is objectificerend in de zin dat iemand seksueel begeerd en beschreven wordt, maar van een machtsverhouding is niet expliciet sprake. Keuren we de eerste homoerotische beschrijving in de Nederlandse letteren dan ook af? Dat zou mij belachelijk lijken.
Het halffictieve personage in mijn stuk is eveneens het adres van seksuele fantasieën. Tussen de verteller en dit personage in bestaat echter geen machtsrelatie, en zodoende is de term ‘objectificatie’ hier eveneens niet zo van waarde. Ook wordt het personage niet alleen seksueel besproken, maar is er ook aandacht voor zijn veronderstelde liberale politiek in het stuk.
Door sommige partijleden werd ook geuit dat het botte taalgebruik – vooral het woord “neukbaar” – een probleem zou zijn. Ik ben persoonlijk van mening dat we satire niet op deze manier serieus moeten nemen. De verteller is in dit verhaal geen moreel juist individu. Het is een partij-journalist die zichzelf dronken voert en vervolgens nauwelijks een belangrijk feit weet neer te pennen. Als we het botte taalgebruik eraf zouden slijpen zou het satirische karakter komen te vervallen en nemen we als gevolg een veel minder kritische houding in ten aanzien van de verteller in het stuk.
Waarom in Paraat?
Door enkele RSP-leden wordt er opgebracht dat het artikel wel via RSP-kanalen gedeeld zou kunnen worden, maar dat Paraat daar simpelweg niet de plek voor is. Ik zou hen willen vragen welk kanaal dan wel geschikt is. Het Intern Bulletin lijkt mij voor dit verslag een belachelijke locatie en de sociale media is voor de vorm van een artikel geheel ongeschikt. Andere RSP-media hebben we niet. Het verwijderen van het artikel komt dus in essentie neer op censuur van het artikel in RSP-context. Natuurlijk is het zo dat we niet alles kunnen drukken. Soms is de literaire kwaliteit gering, hebben we al iets beters over het onderwerp of verkondigt het standpunten die we als partij verwerpelijk vinden. Ik heb echter hopelijk aan kunnen tonen dat dit artikel prima een plaats zou kunnen hebben in Paraat en dat er geen ander RSP-kanaal bestaat om dit artikel via te delen. Laten we als partij-in-oprichting het juiste precedent zetten: satire en homoseks behoeven geen censuur.
Omdat het verslag niet op de site van Paraat gepubliceerd mag worden hebben enkele leden van de RSP besloten een satirische publicatie op te zetten waarin voor artikelen als deze ruimte is. ‘Een prostatelijke samenkomst’ is aldaar te vinden.
Het Communistisch Platform verschaft kameraden uit alle hoeken van de socialistische beweging de mogelijkheid van communisme.nu gebruik te maken om discussie te voeren. Tenzij anders vermeld zijn gepubliceerde artikelen en brieven daarom niet per se representatief voor de opvattingen van het Communistisch Platform.
- Ron Blom, Jacob Israël de haan en de socialistische beweging over homoseksualiteit en jodendom ↩︎