In Intern Bulletin 30 (24 november 2024) van de Socialisten is een oproep gedaan om een spoedcongres te organiseren om ‘een lijn [te] vormen over de verkiezingen en een mogelijke autonome of gezamenlijke deelname aan de [Tweede Kamer]verkiezingen in het geval van het vallen van het kabinet’. De spoedcongresoproep is enigszins onuitgesproken over welke lijn ten opzichte van verkiezingsdeelname de ondertekenaars aanhangen; niet alle indieners zijn voor verkiezingsdeelname door de Socialisten, maar het is waarschijnlijk dat een groot deel van hen dat wel is.
Omdat de eerste Socialistenconferentie van 25 september 2022 in het kader van partijvorming besloten heeft om ‘toe te werken naar een partij met socialistische doelstellingen op basis van de volgende voorwaarden: programma (…); statuten (…); volwaardig bestuur van negen mensen; tien politiek actieve afdelingen met volwaardig [lokaal] bestuur. We werken toe naar de bovenstaande voorwaarden door gezamenlijke activiteiten op landelijk en lokaal niveau in de arbeiders- en sociale beweging. Een volgende conferentie zal besluiten of aan deze voorwaarden is voldaan (…).’ Is het belangrijk om te analyseren of we deze doelen al behaald hebben alvorens we onszelf gaan presenteren als partij; dat slaat zowel op een naamswijziging die het woord ‘partij’ behelst, als op deelnemen aan verkiezingen als een politieke partij.
De redenen voor het uitroepen van dit spoedcongres, zowel het verkiezingsdeelname- als het naamswijzigings-aspect, lijken een sluimerende onvrede over de Socialisten bloot te leggen: de activiteit van de organisatie is te weinig en besluitvorming te traag; deelname in de organisatie wordt hierdoor demotiverend in plaats van activerend en er is dus activiteit nodig om dat gevoel te kenteren. Dat voelt als een vicieuze cirkel: voor activiteit is meer activiteit nodig. We maken echter de analyse dat verkiezingsdeelname deze problemen niet gaat oplossen, en de daarbij behorende naamswijziging ook niet.
Verkiezingsdeelname
- In Amsterdam, Rotterdam en Utrecht deden Socialistenafdelingen al mee aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2022, een paar maanden na massale royementen uit de SP waaruit de Socialisten is ontstaan, nog voor de Eerste Socialistenconferentie of het bestaan van een landelijke organisatie. Hoewel het in die drie steden aardig lukte om tientallen leden te activeren met campagnevoeren, heeft dit op de iets langere termijn een zeer beperkt effect gehad op het functioneren van deze afdelingen. Andere factoren, zoals het ontbreken van een landelijke organisatie, hebben daar wellicht aan bijgedragen, maar het is duidelijk dat de impuls van lokale verkiezingscampagnes niet volstaat zonder andere vormen van partijopbouw.
- De afgelopen jaren heeft BIJ1 laten zien dat zelfs het behalen van een Tweede Kamerzetel en meerdere gemeenteraadszetels (op het hoogtepunt acht in vier gemeentes) niet voldoende is voor partijopbouw: na het verliezen van de Kamerzetel bleek dat de partij met name berustte op een verstandhouding achter die zetel dat al gauw uit elkaar viel. Een gebrek aan het opbouwen van een democratische partijcultuur en -organisatie droeg hier aan bij.
- Verkiezingscampagnes, wanneer ze losstaan van een bestaande partijbeweging, gedijen bij een bepaald soort politieke activiteit: kortstondig (een aantal maanden), agitatorisch, op het promoten van de eigen organisatie gericht, en met (potentiële) charismatische persoonlijkheden als middelpunt. Het idee van een partijbeweging en partijopbouw gedijt beter bij het creëren van stabiele afdelingen, engagement met sociale bewegingen, langdurige vakbondswerking en buurtwerk, het opzetten van langdurige sociale en culturele instellingen, uitgebreide politieke educatie en een gezonde partijcultuur gegrond in open en democratische discussie. Het gevaar van deelname aan de verkiezingen zonder goed fundament, is dat wanneer wij onze middelen vooral inzetten op een verkiezingscampagne, dit ook sterk onze toekomstige partijcultuur gaat bepalen.
- De voorstanders van deelname aan de verkiezingen zullen misschien vooral deze activiteit als kickstart zien om daarna aan het opbouwen van een partijbeweging te beginnen. Maar een organisatiecultuur is snel gevormd, zeker in het heetst van de strijd. De afgelopen jaren hebben we gezien dat het veel tijd en moeite kost om een organisatiestructuur die ontstond uit het heetst van de strijd in de SP om te vormen tot iets duurzaams. Bij BIJ1 hebben we gezien hoe snel een organisatie rondom bepaalde standpunten en een charismatische persoon (in de persoon van Sylvana Simons) kan ontstaan. Maar daar hebben we ook gezien dat dit ook de mankementen waren van die organisatie, en BIJ1 lijkt hieraan langzaam ten onder te gaan; de structuren leidden wel tot afdelingen, maar erg instabiel, die vooral vrijwilligers aantrokken in verkiezingstijd, en de persoon Sylvana Simons was doorslaggevend in partijdiscussies, en tegelijkertijd konden zij niet zonder Simons als charismatische vertegenwoordiger. Ditzelfde effect kan optreden als wij deelnemen aan verkiezingen zonder dat we de verdere basis op orde hebben, de gevolgen zullen des te desastreuzer zijn wanneer we succesvol zijn bij de verkiezingen.
- Als politiek project hebben wij de functie om alternatieve politieke keuzes te bieden op de voorstellen van de burgerlijke partijen en ijlende koers van de bestaande arbeidersbeweging. Verkiezingsdeelname is daar slechts een enkel middel toe, afhankelijk van tactische en strategische afwegingen. Wij hebben echter niet de plicht om ons op te stellen als een onmiddellijk substituut voor de burgerlijke politieke partijen. De wens om op korte termijn verslechtering van levensomstandigheden te voorkomen kan niet opwegen tegen de noodzaak om de lastige taak van partijopbouw realistisch in te schatten. Des te meer omdat een keuze voor verkiezingsdeelname ook op de langere termijn negatieve gevolgen kan hebben voor onze partijopbouw, en dus op de mogelijkheid een alternatief te bieden.
- Het is belangrijk nogmaals te benoemen dat de Socialisten (met ROOD als onderdeel van het project meegenomen) op dit moment geen partij is. Het maakt daarbij niet uit hoe het project zichzelf omschrijft. De Socialisten en ROOD in haar huidige vorm zijn ontstaan uit een (opgelegde) breuk met de SP, en een verzameling van tendensen en organisaties die zichzelf verenigden in Marxistisch Forum om zichzelf te verzetten door een door de SP-bureaucratie gestarte heksenjacht. Dit is belangrijk vanuit het beginsel dat als kleine revolutionaire groep een partij uitroepen een sektarische weg is. De realiteit is op dit moment dat het project in feite een factie in ballingschap is en zichzelf daardoor vooral kan verhouden tot de daarbuiten bestaande arbeidersbeweging. Dit betekent niet dat beperkte eigen agitatie, buurtwerk en andersoortige acties onmogelijk zijn, maar wel dat de hoofdmodus van activiteit zal moeten bestaan uit interventie samen met de bestaande beweging en richting de bestaande beweging.
- Wij zullen als organisatie niet deelnemen aan de komende Tweede Kamerverkiezingen. In plaats daarvan kiezen wij voor een koers van geduldige partijopbouw. De eerste stappen daartoe worden al gezet door de afdelingen, maar de kameraden die de discussie rondom het voeren van een verkiezingscampagne zijn gestart laten zien dat er duidelijke behoefte is aan meer activiteit en een duidelijker plan. Daarom dragen wij het bestuur op om voor het eerstvolgende congres met een voorstel te komen om het ontwikkelen van activiteiten uit te bouwen. Dit document moet als basis gaan dienen voor het bestuur, netwerken en afdelingen voor hun activiteiten de komende periode. In de tussentijd blijven de afdelingen en netwerken doorgaan met activiteiten opbouwen en blijven wij doorgaan met de anti-NAVO-campagne. De organisatie zal dus niet stilstaan, maar het voorstel moet dienen om onze activiteiten als organisatie verder uit te bouwen en uit te diepen.