Waar staan de kandidaat voorzitters voor?

54c3489f-1a6b-4938-aba8-082897caa2db
Maatschappelijk middenveld versus kind van de vakbond

Rogier Specht kijkt naar de strijd om het voorzitterschap in de SP. Ron Meyer schept de ruimte voor socialistische politiek, stelt hij.

Met het einde van het tijdperk Marijnissen als voorzitter van de SP is de strijd om het voorzitterschap begonnen. Twee kandidaten zijn naar voren gestapt om de rol van voorman op zich te nemen: Sharon Gesthuizen en Ron Meyer. Beiden zijn de laatste tijd regelmatig te zien in interviews. Ook zijn de twee aan een heuse tournee langs een deel van de afdelingen begonnen om zichzelf te presenteren. De focus ligt vooral op de persoonlijke verdiensten van de genomineerden. Het activistische verleden, parlementaire ervaring en optreden in het publieke debat staan op de voorgrond. Onderbelicht blijft echter de politieke visie van de kandidaat-voorzitters. De kandidaatstrijd is daarin een duidelijk symptoom van de interne partijcultuur van de SP, waarin men pretendeert dat er op de inhoud weinig verschil is en maar beter niet besproken kan worden. Maar voor communisten is de politieke koers net zo belangrijk als de activistische staat van dienst. Dat de politieke koers onderbelicht blijft, betekent immers niet dat de kandidaten niet een bepaald politiek platform hebben.

De SP kent twee kanten. Aan de ene kant is zij een arbeiderspartij met sterke, doch informele, banden met de rest van de vakbeweging. Aan de andere kant is zij een bestuurderspartij, of ambieert dat ten minste op landelijk niveau te worden. Dit duale karakter zorgt ervoor dat er aan de ene kant een sterke activistische basis zit, maar dat aan de andere kant men de onafhankelijkheid opoffert voor regeringsdeelname. Door dit duale karakter van burgerlijke arbeiderspartij is er een tegenstrijdig karakter binnen de partij, die de tegenstrijdige ambities van de kandidaten verklaart.

Maatschappelijk middenveld

Om te beginnen met Sharon Gesthuizen, een kunstenares met een omvangrijke kennis van William Shakespeare. Als activiste kennen we haar vooral rond de actie Red de Postbode, maar ze heeft voornamelijk naam gemaakt in het parlement, waar ze sinds jaar en dag zetelt. In haar introductie als kandidaat1 gaf ze aan dat de SP kan en wil besturen en bewees ze lippendienst aan de partijlijn door te stellen dat dit niet ten koste van de bestaansgrond mag gaan.

In de discussie binnen de partij, maar ook zeker in de media, focust men vooral op haar gebrek aan activistisch verleden. Niet geheel onterecht. Ondanks haar deelname aan Red de Postbode, is haar voornaamste rol die van parlementslid. De angst is er dat ze de koers van de partij naar een parlementaristische weg zal leiden en dat de SP haar karakter als activistische partij zou verliezen. Een reëel gevaar.

Gesthuizen strijdt al jaren voor de koers van ‘nieuwe terreinen aanboren’. Met name het zogenaamde ‘maatschappelijk middenveld’. Wat dit in praktijk echter betekent is een verschuiving van de politieke focus op de arbeidersbeweging naar de middenstand. In 2010 al schreef Gesthuizen het boek Hart voor de Zaak waarin zij beweerde dat er meer moet worden gekeken naar de belangen van kleine bedrijven. Dit is een typische denkfout die komt kijken bij een voornamelijk morele politiek. Het kleinbedrijf word gesteund tegen het kwaadaardige grootkapitaal. Hiermee gaat echter een daadwerkelijke klassenanalyse verloren. Want is het daadwerkelijk zo dat het kleinbedrijf minder slecht is? Het kleinbedrijf wordt net zoals het grootkapitaal beheerst door het maken van winst door de dwang van de markt. Het is erop of eronder. Winst of faillissement. Dat wil zeggen dat het kleinbedrijf net zo goed een belang heeft bij het laag houden van lonen als het grootkapitaal, kortom een belang bij het uitbuiten van de werkenden in loondienst.

Het verschuiven van de focus naar de middenklasse betekent dus fundamenteel dat de werkende klasse een concessie moet doen. Elke pretentie van onafhankelijkheid zou verloren gaan bij zo’n definitieve verschuiving2. Dit zou desastreuze gevolgen hebben voor het activistische karakter waarmee de partij groot is geworden. Het zou vergelijkbaar zijn met hoe de activistische CPN in haar fusie naar GroenLinks de focus verlegde naar het ‘maatschappelijk middenveld’. Een groot deel van het activistische kader wat nog over was ging verloren en heeft de partij gemaakt tot wat die nu is. Een onaantrekkelijk vooruitzicht voor het socialisme als beweging in Nederland.

Kind van de vakbond

Enigszins hoopvoller is tegenkandidaat Ron Meyer. Meyer is voornamelijk groot geworden in de vakbond. Waar hij grote en succesvolle acties heeft geleid zoals de schoonmakersstaking en recentelijk Young & United. Hij is daarmee duidelijk een kind van de vakbeweging. Dit maakt het enigszins lastig om een duidelijk politiek platform te ontdekken omdat hij als buitenparlementariër een stuk minder vaak op expliciete politieke standpunten te betrappen valt.

Noemenswaardig zijn wel de verdiensten van Meyer bij de vakbond. De schoonmakers waren voorheen een slecht georganiseerde branche, maar onder leiding van Meyer is het een van de meest actieve geworden. Hetzelfde geldt voor Young & United. Al jaren heeft de vakbond moeite met het aantrekken van jongeren. Hierdoor is de gemiddelde leeftijd van vakbondsleden steeds hoger geworden. Dit is voornamelijk te wijten aan het aannemen van polderen als model voor de vakbond, waardoor alleen bureaucraten nog echt nodig waren en actieve kaderleden een stuk minder. Meyer heeft zowel bij de schoonmakers als bij jongeren gebroken met dat model door juist te focussen op activisme, dit heeft gelijk voor een ontzettende boost gezorgd binnen de vakbond.

Echter is er een grote kanttekening bij Ron Meyer. Waar hij in de vakbond juist wegstuurt van een politiek van collaboratie is dit in zijn lokale afdeling een minder groot probleem. In Heerlen, waar Meyer afdelings- én fractievoorzitter is, bestuurt de SP al tien jaar onafgebroken. Op dit moment zitten ze zelfs in een coalitie met onder andere de VVD en D66. Als deze koers ook voor de landelijke politiek zou worden aangenomen zou dit tot precies dezelfde problemen leiden als waar de vakbond jaren lang mee heeft gekampt, omdat een partij die staat voor coalitie, en daarmee significante concessies, niet bepaald het soort partij is waar activisten zich tot aangetrokken voelen.

Er zijn geen perfecte kandidaten in deze verkiezing. Beide hebben hun mankementen. Geen van beide kandidaten verdedigt openlijk een socialistisch/marxistisch/communistisch politiek programma. Maar gezien de context, is Ron Meyer de beste kandidaat. Omdat hij een uiting is van het bestaan van een linkse, activistische, op de arbeidersbeweging gebaseerde stroming. Zijn overwinning zou de linkerzijde enthousiasmeren; zijn voorzitterschap zou de meeste ruimte scheppen voor een pleidooi in de partij voor een socialistisch programma. Als, echter, Ron Meyer op dezelfde manier zijn rol als voorzitter zou invullen als die deed bij de FNV. Als hij net zo zou strijden tegen coalitiepolitiek als hij dat deed tegen het poldermodel, dan zou hij de SP flink naar links kunnen trekken tegen de pogingen van onder andere Sharon Gesthuizen en de oude SP-coryfeeën om de partij steeds meer klaar te stomen voor landelijke regeringsdeelname. Het zou een frisse socialistische wind zijn voor zowel de SP als de arbeidersbeweging als geheel.

  1. https://www.sp.nl/nieuws/2015/08/kandidaat-voorzitters-maak-kennis-met-sharon-gesthuizen-en-ron-meyer
  2. Het is daarom ook niet verrassend dat Sharon Gesthuizen heeft opgeroepen voor het uitbreiden van het budget van de veiligheidsdiensten. Ondanks dat deze voortdurend links in de gaten houden en tegenwerken. http://www.bol.com/nl/p/grondwet-voor-het-koninkrijk-der-nederlanden/9200000002927381/